მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები კონფლიკტური სიყუაციების პირობებში

Аналитика, Статьи - 2010/07/23 - 11:04

ხარებოვი ბ. კ., ეკონომიკური მეცნიერების კანდიდატი, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის პარლამენტის საინფორმაციო- ანალიტიკური გამყოფილების უფროსი.
ყოველთვის ითვლებოდა რომ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები თამაშობდნენ დიდ როლს საზოგადოებრივი აზრის გავლენაზე, მაშინაც კი, როცა გაზეთები და ჟურნალები გამოდიოდნენ მიზერული ტირაჟით, აგვიანებდნენ და ყველასთვის არ იყო ხელმისწდომი, ტელეეთერი და რადიო არც კი არსებობდა. შარშანდელ საუკუნეში გამოთქმა, რომ ბასილი კალამი შეიძლება აღმოჩნდეს ჯარზე ძლიერ. ეს გამოთქმა არ იყო გადაჭარბებული. ასე ინგლისელები პრესის საშულებით ამტკიცებდნენ სამეფო გვირგვინის ურყევაში, კოლონიზატორული პოლიტიკის ჩატარების უფლებაში.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, გამოჩდნენ ახალი მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები, რომლებიც თავიანთი თავი გამოაცხადეს როგორც „დამოუკიდებელი„. მაგრამ ეს როგორც არ იყო სიმართლე, ასევე არც არის. დასავლური მასმედიაყოველთვის დაიცავენ თავიანთ პატრონების და სპონსორების აზრს. მაგათ კი გააჩნია პოლიტიკური მიდრეკილება, ეკონომიკური ინტერესები. აქ მასმედია ხდება ლოირების ძლიერ იარაღად. ამავე გზას მიბაძეს , საბჭოტა კავშირის შემდეგ, უცბათვე გამოჩდნენ უამრავი „დამოუკიდებელი„ გაზეთები და ტელეარხები; მაგრამ ფული მალე დამთავრდა და ფუნქციონირება გააგრძელეს ისინი, რომლებზეც იყო მოთხოვნილება, ვისაც მკითხველი და მაყურებელი ჰყავდა, ანუ არის საშუალება მიიღო ფული რეკლამის და სახელმწიფოსგან.
გამოთქმა, რომ ომი და შეიარაღებული კონფლიკტები არ იწყება სანამ იქ არ გამოჩნდებიან სი-ენ-ენის (CNN) ჟურნალისტები, არც თუ ისე შორია სიმართლისგან. ამ ბოლო დროს მასმედიის როლი კოლოსალურად გაიზარდა. მასმედია იყენებს პოლიტიკოსებს და სამხედროებს საზოგადოებრივი აზრის ფორმირებისთვის. გაზეთების და ტელევიზიით საშუალებითცდილობენ ხალხის დარწმუნება თავიანთ ქმედების სისწორეში, ისინიც კი ვისაც ამის არ სჯერა. ზოგი შემთხვევებში ჟურნალისტები გამოდიან მკვლელების დამცველებათ და გამართლებლებათ. მობეზრებულია ლაპარაკი შეკვეთილ მასლებზე. შემთხვევაში, აშკარა ტყუილისთვის პასუხს არ აგებს, პირიქით, კარგ ფულს გააკეთებ, არა ყველა შესძლებს შეინარჩუნოს ჟურნალისტურ „უდანაშაულება„.
როგორც მოვლენები გვაჩვენეს, ყველა კონფლიკტი ვითარდებოდა ერთნაირი სქემით. ჯერ მასმედია, პატრონებისგან მიღებული თანხმობის, ძლიერად იწყებდნენ მოსახლეობის დაწიოკებას. შემდეგ იღებოდა პოლიტიკური გადაწყვეტილება, თავიანთი კონსტიტუციის უხეში დარღვევით და ბოლოს როცა ეგეთი არაკანონიერი იღებდა მხარდაჭერას თითქმის მთლიან მოსახლეობისგან, იწყებოდა სამედრო აგრესია, ან „პატარა ძლევამოსილი ომი„. და როცა აგრესორი მიიღებდა სათანადო პასუხს, უკან დახევაც იყო სამ ეტაპობრივი. ჯერ საომარი მოქმედების შეწყვეტა, შემდეგ მოყვებოდა პარლამენტის და მთავრობის განცხადებები. ბოლოს კი ჟურნალისტებს აძლევდნენ უფლებას დაეწერათ და ეთქვათ, რომ „მშვიდობა ომზე უკეთესია„. სიმართლეში კი ესეთი მასალები ატარებდნენ რევანშისტულ ხასიათს, ანუ დღეს არ გამოგვივიდა, ხვალ...
სამხრეთ ოსეთისთვის ეს ტრადიცია გამიყურებოდა ასე. 1988 წელს, გამოდის პროფესორი კვანჩილაშვილის სტატია, რომლის აზრი იყო არა მეტი არ ნაკლები ის, რომ ყველა არაქართველი, 2 ბავშვის შემდეგ დაკოდვას საჭიროებს. შემდეგ საქართველოს პარლამენტი, აუქმებს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქს, შლის თავის კონსტიტუციიდან. მაგრამ მორალური ჩახშობა მათთვის არა საკმარისი მოეჩვენა და 1991 წელს შობის ღამეს, სამხრეთ ოსეთზე განხორციედა სასტიკი აგრესია, რომლის შემდეგაც იყო შეფასებული როგორც გენოციდი. მაშინ აგრესორი საჯაროდ იყო დაგმობილი. ომი 1991-1992 წლებში სამხრეთ ოსეთში იყო 1800 ჟურნალისტი, მსოფლიოს თითქმის 50 ქვეყნიდან. უნდა ითქვას, რომ მხოლოდ ერთეულებმასაჭიროდ არ ჩათვალეს ეთქვა სიმართლე. გასაგებია, რომ ეს იყვნენ ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნები. ვფიქრობდი და ვფიქრობ, რომ სწორედ ჟურნალისტების მყარი პოზიცია დააჩქარა ხელის მოწერა დოგომისურ თანხმობას, 1992 წელს, სამხრეთ ოსეთში რუსეთის სამშვიდობო ძალების შეყვანა და მოსახლეობის აწიოკების შეწყვეტა.
განსხვავებული სიტუაცია იყო 2008 წელს. აქაც არ ჩაიარა ჟურნალისტების გარეშე. ზოგი ერთებმა მიმართეს თავიანთ ხელმძღანელობას, რაც შეიძლება სწრაფად გადაწყვიტონ „ოსეთის აკითხი„. სხვები სამხრეთ ოსებს აშინებდნენ გარდაუვალ ომით. შემდეგ დასავლეთით წაქეზებული სააკაშვილიდა მისი გუნდი კრიტიკულამდე მიიყვანეს რუსეთან ურთიერთობები. ყოველ დღე ხორციელდებოდა თავდასხმა და სროლა რუსეთის სამშვიდობოების საგუშაგოებისკენ. გახდა ნათელი, რომ თავდასხმა სამრეთ ოსეთზე განხორციელდებოდა უახლოვეს დროში, ქალაქიდან დაიწყო ბავშვების, ქალების და მოხუცების გაყვანა. იკრიბებოდნენ თავდაცვის რაზმები. რუსეთის მასმედია გააგზავნეს თავიანთი ჟურნალისტები ცხინვალში. ქალაქის საზღვართან თავი მოიყარეს ქართული ჯარი, ამერიკული ინსტრუკტორების ხელმძღანელობით, ასევე მათ შორის იყვნენ „აფროქართველები“.
რუსეთის მასმედია უკიდურესად ოპერატიულად გამოეხმაურნენ აგრესიას. ტელესურათი იყო ნაჩვენები უკვე 8-ში. ყველა გაზეთმა მოაწოდა ფართო მასალა მოვლენების მე-2 დღესვე. ქალაქში გამოჩდნენ კორესპონდენტები, რომლებიც იქ ცხოოვრობდნენ. ეს იყო მოახლეობის პირდაპირი მხარდაჭერა. ქართულ - ოსური კონფლიკტი უცებ გახდა მთავარ თემად. აქედანიწყებოდა ყველა საინფორმაციო ბლოკები. უნდა ავღნიშნოდ, რომ რედაქციების შორის არსებობს თავისებური კონკურენცია, მაგრამ ამ ვითარებაში ყველანი მუშაობდნენ ერთ გუნდათ. ქალაქშიც კი ერთად მოძრაობდნენ. ერთად იღებდნენ ინფორმაციას და თავიანთ რედაქციებს აწოდებდნენ.
ახლა უკვე არის შესაძლებელი შევადაროდ ჟურნალისტები მუშაობა 1991- 1992 და 2008 წლების შორის. ეს მოვლენები განსაზღვრებოდნენ ერთმანეთისგან თავიანთ მასშტაბებით და სისასტიკით. პირველი იყო ხანგრძლივი, ჯარის აღჭურვილობა იყო მინიმალური. მეორე იყო სწრაფი, ჯარი ( განსაკუთრებით ქართული) უკეთესად იყო აღჭურვილი, საქართველოს მხარს ღიად უჭერდა აშშ, ისრაელი, უკრაინა, ესტონეთი, თურქეთი, ბულგარეთი და სხვა ქვეყნები. სამხრეთ ოსეთს დაეხმარა რუსეთი.
შეიცვალა ჟურნალისტების მუშაობის მეთოდები. 90- ან წლებში ჟურნალისტებს არ ჰქონდა რაიმე საშუალება ოპერატიულად გაეგზავნად ინფორმაცია. 2008 წელს მოვიდნენ რეპორტიორები, რომლებიც კარგათ იყვნენ აღჭურვილი, ჩინებულად იცოდნენ მასალა, კარგათ ნასწავლი. მუშაობდნენ სხვა და სხვა ნაირად. პირველები ( 1991-1992 წ.) 2-3 დღით ჩამოვიდნენ, რადგან ღამის გათევის ადგილი არ ჰქონდათ, არც საჭმელი. მეორები (2008 წ.) დიდი ხნით იყვნენ ჩამოსულები.ისინი იქირავეს ბინები, გაიჩინეს ინფორმატორები, ასევე სამთავრობო სტრუკტურებშიც.
როგორც ეს არ უნდა იყოს უცნაური 1991- 1992 წლებში, აგრესიის შემთხვევაში, ამბობდნენ, რომ საინფორმაციო მოიგო სამხრეთ ოსეთი (ეს ასევე აღიარა საქართველოს ექს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძე), აი 2008 წელს კი პირიქით - წააგო. საქმე იმაშიც არ არის, რო ეხლა ჟურნალისტები ცუდათ იმუშავეს. ყველაფერი მიეჯნება პოლიტიკურ კონიეკურას. მაშინ იყო ნათელი, რომ საქართველო თავს საესხა დაუცველ სამხრეთ ოსეთს. სწორედ ამიტომ ცხინვალში იყო ბევრი უცხოელი ჟურნალისტი, ისინი სიმართლეს წერდნენ. იმ დროს საქართველოზე აქცენტი არ კეთებოდა. მაგრამ უკვე 2008 წელს მთელი სიძლიერით ამუშავდა „სააკაშვილის პროეკტი“. საქართველო იარაღდებოდა უახლესი ამხედრო ტექნიკით, ჯარს კი წვრთნიდნენ ამერიკელი ინსტრუკტორები. საქართველოს შეიარაღებული ძალების რაოდენობა გაიზარდა 38 ათასამდე. ამ არმადას ამზადებდნენ ომისთვის... რუსეთის წინააღმდეგ. “ხუთდღიანი ომის“ შემდეგ აცხადებდნენ, რომ ზუსტათ „დიდი რუსეთი„ ცდილობდა გაენადგურებინა „პატარა საქართველო„. დასავლური კორესპონდენტები მიმოხილვას ახორციელებდნენ თბილისიდან. ზუსტათ ამიტომ დასავლეთს სჯეროდა უბრალო ტყუილის. მაგრამ დროთა განვმალობაში სიტუაცია შეიცვალა, დასავლეთში მიხვდნენ, რომ აღარ შეიძლებოდა სიმართლის დამალვა, რომ საბოლოოდ არ დაკარგონ თავიანთი მოსახლეობის ნდობა.
თვითონ ჟურნალისტები ქართულ-ოსური კონფლიკტის დროს იმყოფებოდნენ ყველაზე ცხელ წერტილებში, მონაწილეობდნენ მოსახლეობის გადარჩენაში. მათ ჰქონდა საშუალება შეედარათ სიტუაცია და გაეკეთათ ანალიზი. ამის შედეგად შეიქმნა საკმარისად სრული სურათი.
განსაკუთრებულ ვითარებაში აღმოჩდნენ ადგილობრივი ჟურნალისტები. ისინი მოსახლეობას ვერ აწოდებდნენ ინფორმაციას, რადგან რედაქცია, ტიფოგრაფია და ტელეცენტრი იყვნენ დაბომბილი. ამ პირობებში სამრეთ ოსეთის ჟურნალისტები მუშაობდნენ ჩამოსულებთან, ამარაგებდნენ ყველანაირ ინფორმაციით.
ჟურნალისტებს, რომლებიც მუშაობდნენ ცხელ წერტილებში დასავლეთში ერქვათ სტრინგერები.
ჟურნალისტების დიდი ნაწილი სიმამაცისთვის იყვნენ დაჯილდოვებულნი რუსეთის და სამხრეთ ოსეთის სამთავრობო ჯილდოებით.